ABD Başkanı Donald Trump’ın İran savaşıyla ilgili 3 Kasım tarihini öne çıkarması, savaşın geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Gazeteci ve Dış Politika Uzmanı Emre Diner, Azerbaycan basınından Sherg.az’a yaptığı değerlendirmede, Trump’ın açıklamasının arkasındaki siyasi ve stratejik hesabı analiz etti.
ABD ile İran arasındaki savaşın ne zaman ve hangi şartlarda sona erebileceği uluslararası gündemin en önemli başlıklarından biri olmaya devam ediyor. Trump’ın 3 Kasım tarihine yaptığı vurgu ise bu kez dikkatleri doğrudan Washington’ın savaş takvimine çevirdi. Gazeteci ve Dış Politika Uzmanı Emre Diner, Azerbaycan merkezli Sherg.az’a verdiği değerlendirmede, 3 Kasım vurgusunun yalnızca cephedeki askerî gelişmeler üzerinden okunmasının eksik olacağını belirtti.
3 Kasım neden kritik?
Diner’in analizine göre Trump açısından mesele yalnızca İran’a karşı askerî hedeflere ulaşılıp ulaşılmaması değil. Savaş uzadıkça Washington’ın karşı karşıya kaldığı siyasi, ekonomik ve askerî maliyet de büyüyor.
Bu nedenle 3 Kasım, savaşın kesin olarak sona ereceği bir tarihten ziyade, Trump yönetiminin İran stratejisinde yeni bir aşamaya geçebileceği siyasi bir eşik olarak değerlendirilebilir.
Washington’ın bu tarihten sonra askerî baskıyı diplomatik kazanıma dönüştürmeye çalışması, ateşkes arayışını hızlandırması veya Tahran’ı yeni bir müzakere masasına çekmek istemesi olası senaryolar arasında bulunuyor.
Trump’ın hesabında ABD iç siyaseti de var
Trump’ın İran politikasını yalnızca Ortadoğu’daki askerî dengeler belirlemiyor. ABD iç siyasetindeki gelişmeler ve savaşın Amerikan kamuoyuna yansıyan ekonomik maliyeti de Beyaz Saray’ın hesaplarında önemli yer tutuyor.
Bu noktada Trump açısından temel soru, savaşın devam edip etmeyeceğinden çok, elde edilen askerî sonuçların siyasi kazanca nasıl dönüştürüleceği olabilir. Uzayan ve sonucu belirsiz hale gelen bir savaşın Trump yönetimi açısından avantajdan çok siyasi yük üretme ihtimali bulunuyor.
İran için Hürmüz kartı önemini koruyor
Ancak savaşın geleceğini yalnızca Washington’ın takvimi belirlemeyecek.
İran’ın askerî kapasitesi, bölgedeki Amerikan varlığına yönelik baskısı ve özellikle Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik etkisi, Trump yönetiminin hesaplarını değiştirebilecek başlıca unsurlar arasında bulunuyor. Hürmüz’de yaşanabilecek yeni bir tırmanma yalnızca ABD-İran savaşının seyrini değil, küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle Washington açısından İran dosyası artık sadece askerî bir mesele değil; aynı zamanda enerji güvenliği ve küresel ticaret meselesi haline gelmiş durumda.
Diner: Asıl soru savaşın ne zaman değil, nasıl biteceği
Emre Diner’in değerlendirmesinde öne çıkan temel stratejik nokta ise savaşın hangi tarihte sona ereceğinden ziyade hangi şartlarda sona ereceği…
Trump yönetimi İran üzerindeki askerî baskıyı bir müzakere avantajına dönüştürebilirse 3 Kasım sonrasında diplomatik sürecin daha fazla ön plana çıkması mümkün olabilir.
Ancak İran’ın geri adım atmaması veya Hürmüz başta olmak üzere bölgedeki gerilimin yeniden yükselmesi durumunda Trump’ın öngördüğü takvimin değişmesi de ihtimaller arasında.
3 Kasım savaştan diplomasiye geçiş noktasına doğru evrilebilir
Emre Diner, Trump’ın 3 Kasım mesajı hakkındaki değerlendirmelerini şu sözlerle sürdürdü:
“Trump’ın savaş o gün kesin olarak bitecek” şeklinde okumak yerine Washington’ın savaş stratejisinde olası bir dönüm noktası olarak değerlendirmek daha gerçekçi görünüyor. ABD’nin karşısındaki temel denklem giderek netleşiyor: Washington İran üzerindeki askerî baskıyı ne kadar süre sürdürebilir ve bu baskıyı kalıcı bir siyasi sonuca dönüştürebilir mi?3 Kasım’ın gerçek önemi de burada ortaya çıkıyor. Trump için bu tarih savaşın son günü olmayabilir; ancak askeri güçten diplomatik pazarlığa geçiş için belirlenen kritik eşik haline gelebilir”
