Ay’ın jeolojik olarak sanılandan daha hareketli olduğu ortaya çıktı. Yapılan son araştırma, bazı sırtların yalnızca birkaç on milyon yıl öncesine dayandığını ve Ay’ın hâlâ soğuyup küçülmeye devam ettiğini gösterdi.
Bilim insanlarına göre bu süreç, kurumakta olan bir elmanın yüzeyinin buruşmasına benzer şekilde Ay yüzeyinde kırışıklıklar oluşturuyor. Özellikle gelecekteki Ay görevleri ve uzun vadeli üs planlamaları için birincil hedef olan karanlık bazalt düzlüklerinin (maria) jeolojik açıdan “sessiz” olmadığı anlaşıldı.
Küresel daralma Ay yüzeyini şekillendiriyor
Smithsonian Enstitüsü’nden jeolog Cole Nypaver, Apollo döneminden bu yana Ay’ın yüksek bölgelerindeki lobate scarp adı verilen fay hatlarının bilindiğini, ancak maria düzlüklerinde de bu yapıların bu kadar yaygın olduğunun ilk kez belgelendiğini söyledi.
Ay, Dünya gibi hareketli tektonik plakalara sahip değil. Ancak yaklaşık 4,5 milyar yıl önceki oluşumundan bu yana iç yapısının soğuması nedeniyle sismik aktivite üretmeye devam ediyor. Bu küresel daralma, yüzeyde kırışıklık benzeri fay hatları oluşturuyor.
Araştırmacılar, NASA’nın Ay Yörünge Keşif Aracı (LRO) tarafından sağlanan yüksek çözünürlüklü görüntüleri analiz ederek daha önce belgelenmemiş 1.114 yeni sırt segmenti tespit etti. Böylece Ay genelindeki toplam segment sayısı 2.634’e yükseldi.
Genç fay hatları ve sismik risk
Fayların yaşını belirlemek için çevredeki krater yoğunluğunu inceleyen ekip, sırtların yaklaşık 310 milyon ile 50 milyon yıl önce oluştuğunu hesapladı. En genç sırtın yaklaşık 52 milyon yaşında olduğu belirlendi.
Tom Watters, elde edilen bulguların “dinamik ve küçülen bir Ay” tablosunu tamamladığını belirtti. Yüksek bölgelerdeki fay hatlarıyla benzer yaş dağılımı gösteren bu yapılar, Ay’ın tamamının aynı küresel streslere maruz kaldığını ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre özellikle sığ Ay depremleri, gelecekte Ay yüzeyine kurulacak insan yapımı altyapılar için ciddi risk oluşturabilir. Maria düzlüklerindeki sismik olarak aktif özelliklerin yaygınlığı, planlanan üs ve görevler açısından hem yeni fırsatlar hem de önemli güvenlik soruları doğuruyor.
