Har kuni millionlab o'zbek foydalanuvchilari Telegram kanallarida va Instagram sahifalarida tikish reklamalarini ko'radi. Bu reklamalar ko'pincha shubhali botlar orqali tarqaladi, ba'zan esa taniqli blogerlar tomonidan taqdim etiladi. Qonun aniq: O'zbekiston Respublikasining "Reklama to'g'risida"gi qonunining 46-moddasi qimor reklama taqiqini to'liq belgilab qo'ygan. Bukmekerlik reklama qonuni O'zbekistonda rasmiy kuchga ega, ammo amalda bu taqiq deyarli ishlamayapti. 1xBet, Melbet, Mostbet kabi xorijiy operatorlar O'zbekistonda litsenziyasiz faoliyat yuritsa-da, mahalliy auditoriyaga erkin murojaat qilmoqda.
Raqamli bo'shliqda yashovchi reklama
Muammo yangi emas. Yillar davomida xorijiy bukmekerlik kompaniyalari O'zbekistonda litsenziyasiz ishlagan, lekin ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlar orqali faol auditoriya to'plagan. Telegram kanallar orqali qimor reklama tarqatish amaliyoti hozir ham noqonuniy hisoblanadi, lekin keng davom etmoqda: kanallarni yaratish oson, egalarini aniqlash qiyin, obunachilarga reklama tarqatish esa bir zumda amalga oshadi. Men o'zim bir necha bunday kanalga obuna bo'lib ko'rdim, har birida kuniga uch-to'rt marta tikish takliflari keldi.
Bu takliflarning ortida kim turishini aniqlash unchalik oson emas. Bunday kampaniyalar ko'pincha affiliate, ya'ni sheriklik tarmog'i orqali ishlaydi. Mostbet UZ affiliate marketing Telegram orqali ayniqsa faol: biror kishi o'z kanalida havola joylashtiradi, foydalanuvchi o'tib ro'yxatdan o'tsa, kanal egasi komissiya oladi. Pul bor, mas'uliyat yo'q.
O'zbekiston Raqobat Qo'mitasi bu muammoni tan olgan. Qo'mita mavjud materiallarni Ichki ishlar vazirligi qoshidagi Kiberxavfsizlik markaziga yuborayotganini bildirdi va 185 ta holat bo'yicha tekshiruv boshlangani haqida ma'lumot tarqaldi, ammo qo'mita o'zi bu kampaniyalar ortidagi shaxslarni mustaqil ravishda aniqlay olmasligini ham e'tirof etdi. Bu holat shuni ko'rsatadiki, nazorat mexanizmi hali ham internet tezligiga yeta olmayapti.
Eng ko'p uchraydigan brendlar kimlar
Qaysi brendlar bu kanallar orqali eng faol reklama qilmoqda? Men kuzatgan Telegram kanallari va Instagram sahifalarida bir necha nom doimiy takrorlanadi. 1xBet, Melbet, Mostbet O'zbekistondagi qonuniy holat nuqtai nazaridan bir xil: barchasi litsenziyasiz ishlaydi, ba'zilari Curacao Gaming Authority litsenziyasiga tayanadi, ammo bu litsenziya O'zbekistonda yuridik kuch bermaydi. Ular orasida Mostbet alohida ajralib turadi, chunki bu platforma Markaziy Osiyo bo'ylab allaqachon keng foydalanuvchi bazasiga ega va o'zbek tilidagi reklama materiallari bilan faol ishlaydi. Bunday brendlar mahalliy litsenziyasiz ishlaydi, lekin mahalliy foydalanuvchilarga murojaat qiladi. Bu ikki holat bir-biriga zid keladi.
To'lov masalasi ham alohida o'rin tutadi. UzCard va Humo kartalari orqali bukmekerlik saytlariga pul o'tkazish texnik jihatdan bloklangan bo'lishi kerak, ammo amalda foydalanuvchilar turli yechimlar topib, mablag' kiritmoqda. Bu shuni anglatadiki, pul oqib chiqmoqda, soliq tushumi esa davlat xazinasiga yetib bormayapti.
Instagram-da ham ahvol shunga o'xshash. Ba'zi blogerlar tikish saytlariga ochiqdan-ochiq havola beradi, ba'zilari esa "shaxsiy tavsiya" sifatida yashirincha reklama qiladi. Reklama ekanligini ko'rsatadigan hech qanday belgi yo'q. Shu paytgacha bunday postlar uchun hech kim javobgarlikka tortilgani haqida biron aniq hujjatni topishning iloji bo'lmadi.
2025 yil oktyabr: muddatmi yoki tahdidmi
O'zbekistonda qimor qonuniylashtirish oktyabr 2025 sanasiga bog'liq. 2025 yil 9 oktyabrdan boshlab yangi tartib kuchga kiradi: sport tikish reklama taqiqi yangi jarima mexanizmlari bilan mustahkamlanadi, mahalliy litsenziyasiz O'zbekiston fuqarolariga qimor reklama tarqatgan xorijiy operatorlarga 25 000 BHM miqdorida jarima belgilanadi. Bugungi kurs bo'yicha bu taxminan 753 000 yevro. Raqam jiddiy.
Onlayn qimor litsenziya NAPP 2025 tizimi doirasida boshqariladi. NAPP, ya'ni Milliy Istiqbolli Loyihalar Agentligi, litsenziyalash jarayonini nazorat qiladi va Oliy Majlis qabul qilgan qonun asosida Unified State Register of Bets and Players tizimini yuritadi. Bu registr orqali qonuniy operatorlar foydalanuvchi ma'lumotlarini markazlashgan bazada saqlashi, yosh cheklovlarini tekshirishi va qimor qaramligiga moyil shaxslar ro'yxatini yuritishi kerak. Nazariya yaxshi. Ammo savol shundaki, bu mexanizmlar amalda ishlaydi mi?
Hozirgi holat shuni ko'rsatadiki, Raqobat Qo'mitasi ham, Kiberxavfsizlik markazi ham affiliate tarmoqlarining to'liq miqyosini aniqlay olmayapti. Affiliate ishtirokchilari ko'pincha anonim akkauntlar, VPN va chet el to'lov tizimlari orqali ishlaydi. Xorijiy operator esa "men emas, mustaqil sherik qilgan" deb da'vo qilishi mumkin. Men o'ylaymanki, bu qonun kuchga kirsa ham, birinchi oylar asosan kichik o'yinchilarni tutish bilan o'tadi. Yirik brendlar o'z affiliate shartnomalarini bir oz o'zgartiradi va mas'uliyatdan qochishga urinadi. Bu taxmin emas, balki Ukraina yoki Qozog'istonda shunga o'xshash qoidalar joriy etilganda kuzatilgan naqsh.
Foydalanuvchi himoyasi haqida kim o'ylayapti
Bu bahsda ko'pincha unutiladigan tomon oddiy foydalanuvchi. Har kuni Telegram botidan "bugun tikib yut" xabarini oluvchi, Instagram'da o'zi obuna bo'lmagan reklamani ko'ruvchi odam. Qimor reklama taqiqi O'zbekiston 2025 islohoti iste'molchi himoyasini markazga qo'yishi kerak edi. Ammo bu himoya hali samarali ishlamayapti.
Yosh foydalanuvchilar ayniqsa xavf ostida. Tikish platformalari sport va o'yinlar bilan bog'liq kontent yoniga joylashadi, maqsadli auditoriyani bu ham ko'rsatib turibdi. Yoshga oid tekshiruv yo'q, ogohlantirish yo'q, mahalliy til va valyutada qulay interfeys bor. USRBP tizimi qimor qaramligiga moyil shaxslarni ro'yxatga olishi kerak, ammo bu ro'yxat hozir amalda ishlamayapti, chunki litsenziyalashning o'zi hali to'liq yo'lga qo'yilmagan.
Shavkat Mirziyoyev hukumati bu sohadagi islohotni davlat daromadlarini ko'paytirish va noqonuniy pul oqimini to'xtatish maqsadida ilgari surmoqda. Manbalarga ko'ra, O'zbekistondan xorijiy bukmekerlik saytlariga har yili milliard dollarlik mablag' oqib chiqmoqda. Soliq tushumsiz qoladigan bu pul O'zbekiston iGaming bozorini tartibga solish uchun qo'shimcha sabab bo'lmoqda. Oktyabr 2025 muddati yaqinlashishi bilan asosiy savol shu: qonunlar qog'ozda qolmasdan, amalda ishlay boshlaydimi? Yoki yana bir yil o'tib, xuddi shu maqolani boshqacha sanalar bilan yozishga to'g'ri kelarmi?
