Daha İyi Bir Dünya İçin Matematik

0

Pi Günü, ünlü matematik sabiti Pi sayısı anısına özel kabul edilmiş ve her yıl 14 Mart’ta kutlanmıştır. Bunun sebebi ise Amerikan tarih formatında bu günün 3/14 olarak geçmesi ve bunun Pi sayısının en yaygın kullanımını anımsatmasıdır. Pi, bir çemberin çevresinin çapına bölünmesidir. Başka bir deyişle, herhangi bir dairenin çevresi, çapının yaklaşık 3.14 katıdır. Pi irrasyonel bir sayı olduğu için sonsuz sayıda basamağa sahiptir. Pi her daire için aynı olduğundan, çevreyi biliyorsak çapı belirlemek için kullanabiliriz veya tam tersi, çapı bildiğimizde alanı hesaplayabiliriz.

Pi Günü’nün bilinen ilk resmi ya da büyük ölçekli kutlanması Larry Shaw ve diğer çalışanlar ile birlikte tarafından 1988’de, Shaw’ın fizikçi olarak çalıştığı, San Francisco Exploratorium’da gerçekleşmiştir. 12 Mart 2009’da ABD Temsilciler Meclisi, 14 Mart 2009 tarihini Ulusal Pi Günü ilan etti. 2009 yılından 2019 yılına kadar her yıl Pi günü etkinliklerle kutlanmıştır.

Fransa’nın başkenti Paris’te 26 Kasım 2019’da düzenlenen UNESCO’nun 40’ıncı Genel Konferansı’nda 14 Mart’ın dünya genelinde “Dünya Matematik Günü” olarak kutlanması kararı alınmıştır. Gün, matematiğin güzelliğini, önemini ve herkesin hayatındaki temel rolünü kutlamak amacıyla UNESCO’ya başvuran Dünya Matematik Birliği’nin (IMU) önerisiyle kabul edildi. 14 Mart, resmi olarak ilan edilmese de Pi Günü olarak kutlanıyordu. Dünya Matematik Günü ile kutlamanın bütün matematiği içerecek şekilde genişletileceği burada kaydedildi.

Bu yıl 14 Mart 2021 tarihinde kutlanacak ikinci “Dünya Matematik Günü” esas teması “Daha iyi bir Dünya için Matematik” olarak belirlenmiştir.

Tüm dünyanın COVID-19 salgınıyla karşı karşıya olduğu bir zamanda, Matematik, virüsün yayılmasını anlamamıza, izlememize ve kontrol etmemize yardımcı olacak modeller ve araçlar sağlamaktadır. Bunun dışında hava durumu tahminlerinden doğal afetlere hazırlık yapmaya, iklim değişikliği konusunda bilinçlenip sonuçlarını tahmin etmemize ve azaltmamıza kadar Matematik bize pek çok alanda yardımcı olmaktadır. Tüm insanlığın yararına çalışan örgütlerin etkin düzenleme yapabilmelerinde merkezi bir rol oynar. Ulaşım ve iletişim ağlarını optimize eder ve sağlık, ekonomik ve sosyal sistemlerin akıllıca planlanmasını ve yönetilmesini sağlar. Bilim ve Matematik, barışı ve sosyal adaleti teşvik etme kararlarının alınmasında da ciddi bir role sahiptir. Gezegen için ortak bir dil olan Matematik, insanlığın kültürel mirasının önemli bir parçasıdır ve tüm bilim dallarının yanı sıra sanat, resim, müzik, oyun tasarımlarının geliştirilmesinde de önemli rol oynar.

Salih Zeki Bey 1864 yılında doğmuş olan Osmanlı-Türk matematik bilginidir. Kendisi, 1380 yılında doğan matematikçi  Gıyaseddin Cemşid’in Miftahü’l-hisab adlı eserini okuyarak üç makale yazmış Cemşid’in Pi sayısı için 16 ondalık basamağa kadar giden bir değer verdiğini söylemektedir. Montferrier’nin  “Matematik Ansiklopedisi” adlı eserinde, Arşimet’ten sonra bu konu ile uğraşan ilk Avrupalı matematikçinin Andrien Metins (1570-1635) olduğu ve Pi için 350/113 (3,1415929) değerini verdiği kayıtlıdır. Aynı yıllarda bir Hollandalı matematikçi (Rudolph van Ceulen, 1539-1620) Pi değeri için 35 ondalık basamağa kadar giden bir değer vermiştir. Dolayısıyla, Salih Zeki’ye göre, bu Avrupa matematikçilerden 200-225 yıl önce yaşayan İslam matematikçisi Cemşid’in verdiği değer önemli bir başarıdır. Salih Zeki ayrıca, ondalık kesirlerin Avrupalı matematikçiler tarafından keşfedildiği iddiasına karşı çıkarak, Cemşid’in eserinin, bu usulün Avrupalılardan önce İslam matematikçileri tarafından kullanıldığını yazmaktadır.

Söz konusu oranı tam olarak gösteren bir sayının bulunmadığı çok erken dönemlerde anlaşılmış ve matematikçiler, bu değere en yakın değeri bulma gayreti içine girmişlerdir. Archimedes (Arşimet) bu değeri 22/7 olarak bulmuştur. Bu değere, yarıçapı birim uzunlukta olan bir dairenin içine ve dışına 96 kenarlı iki düzgün çokgen çizerek ve bu şekillerin çevre değerlerini hesaplayarak varmıştır. Dolayısıyla, Salih Zeki Araplar’ın Eski Yunan’dan aldıkları Pi değerinin bu olduğunu söylemiştir. Biz ise, Pi Sayısını okul yıllarımızda Arşimet veya Rudolf katsayısı olarak öğrenmiştik ve en eski çağlarda tekerleğin icadından bugün uzaya gidişimize çember ve daire için bu katsayıyı kullanıyoruz.

Matematiğin her alanda kullanıldığını da bilerek, bu anlamlı günde herkesin “Dünya Matematik Günü”’nü kutlarım ve ben de “Daha İyi Bir Dünya için Matematik” diyorum.

Kaynakça

https://tr.wikipedia.org/wiki/Salih_Zeki

Günergun, F. (2011). Darüşşfakalı Salih Zeki Bey: Matematik Eğitiminin ve Bilim Tarihinin Ülkemizdeki Öncüsü. Darüşşafaka Eğitim Kurumları’nda yapılan seminer konuşması.

Fazlıoğlu, İ. Molla Hüsrev’in Astronomisi Üzerine Bazı Gözlemler: Risâle Fi Muşkilât El-Meşhûre Fi İlm El-Hey’e. Felsefe–Bilim Araştırmaları Journal Of Philosophy–Scıence Research, 11.

İlköğretim Matematik Öğretmenliği, Yakın Doğu Üniversitesi, Öğretim Üyesi

Doç.Dr. Murat Tezer

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz